Kunststof kozijnen afwerken aan de buitenkant: de aansluiting op de gevel

Als de nieuwe kozijnen erin staan, is het werk buiten nog niet af. Tussen het kozijn en het metselwerk zit een naad, de dagkanten zijn vaak beschadigd geraakt bij het uitbreken, en onderaan moet het water ergens naartoe. Precies daar wordt bepaald of uw gevel over vijftien jaar nog droog en strak is, of dat u met vochtplekken en losse voegen zit. In dit artikel leest u hoe die buitenafwerking hoort te werken, welke materialen waarvoor bedoeld zijn, en welke fout u het vaakst terugziet.

De binnenkant behandelen we apart, want dat is een ander verhaal met andere materialen: zie kunststof kozijnen afwerken aan de binnenkant.

Staat de vervanging bij u nog op de planning? Dan is dit het moment om de afwerking in dezelfde aanvraag mee te nemen. U kunt hier uw kozijn samenstellen en meteen de richtprijs zien, en daarna kiezen of u het plaatsen erbij wilt.

Wat er buiten overblijft als het kozijn erin staat

Een kozijn wordt niet strak tegen het metselwerk aan geduwd. Er blijft bewust ruimte omheen, de stelruimte, zodat het kozijn recht gesteld kan worden en zodat er ruimte is om te werken en uit te zetten. Kunststof zet bij zon meer uit dan hout of steen, dus die ruimte is geen slordigheid maar noodzaak.

In die stelruimte moeten drie dingen tegelijk geregeld worden. Regen mag er niet doorheen naar binnen. Lucht mag er niet langs naar binnen, want dat is tocht en energieverlies. En vocht dat toch achter de afwerking komt, moet naar buiten kunnen ontsnappen. Die drie eisen bijten elkaar als je ze op de verkeerde plek probeert op te lossen, en dat is waar het in de praktijk misgaat.

De regel die alles bepaalt: binnen dicht, buiten open

De vuistregel in de bouw is kort. Aan de binnenzijde maakt u de aansluiting luchtdicht. Aan de buitenzijde maakt u hem waterkerend, maar dampopen.

Het kader waar die aansluiting tegenaan komt is het stelkozijn, en de staat daarvan bepaalt hoeveel werk deze klus wordt. Wat een stelkozijn precies is en wanneer het bestaande kader kan blijven zitten, staat in stelkozijn.

Vakblad Bouwwereld verwoordt de binnenkant zo: "De luchtdichtheid van de aansluiting tussen kozijn en stelkozijn moet je aan de binnenzijde realiseren, bij voorkeur door middel van een kitvoeg op rugvulling" (bron: Bouwwereld). Dezelfde bron verwijst voor de onderliggende eisen naar NEN 2778 voor vochtwering in gebouwen en naar NEN-EN 12207 en NEN-EN 12208 voor de classificatie van luchtdoorlatendheid en waterdichtheid.

Waarom buiten dan niet gewoon ook potdicht? Omdat een gevel nooit helemaal droog is. Er komt altijd wat vocht achter de buitenste laag, via slagregen, via condens in de spouw of via bouwvocht dat er nog in zit. Sluit u de buitenkant volledig af, dan zit dat vocht opgesloten tegen het kozijn en tegen het hout van een eventueel stelkozijn. Bouwwereld noemt het afplakken van de onderregel om die reden "zeer risicovol".

Praktisch betekent dat: onderaan het kozijn laat u het open. Water dat achter de afwerking komt, moet daar weg kunnen lopen en de lucht moet er langs kunnen. Rondom afkitten met een strakke voeg langs alle vier de zijden is dus geen teken van vakwerk, maar van een probleem over twee winters.

Compriband: het werkpaard van de buitenaansluiting

Voor de naad tussen kozijn en metselwerk is compriband, ook wel zwelband of voegband genoemd, het standaardmiddel. Het is een voorgecomprimeerde schuimband die na het aanbrengen langzaam uitzet en de naad opvult. De band is slagregendicht, dus water komt er niet doorheen naar binnen, maar het blijft wel dampopen zodat vocht van achteren naar buiten kan.

Belangrijk bij compriband is de maatvoering. De band heeft een bandbreedte en een voegbereik, bijvoorbeeld van 5 tot 12 millimeter. Zit uw naad daarbuiten, dan werkt het niet: te ruim en de band sluit niet aan, te krap en hij komt nooit tot zijn werkende dikte. Voor onregelmatige oude gevels betekent dat soms een bredere band of een combinatie met een profiel.

Purschuim wordt vaak in dezelfde adem genoemd, maar doet iets anders. Purschuim vult en isoleert de holte, en houdt het kozijn op zijn plek terwijl het uithardt. Als afdichting deugt het niet: het is niet waterdicht, het is niet UV-bestendig en het verkruimelt in de zon. Purschuim dat aan de buitenkant zichtbaar blijft, is dus altijd een onaf gemaakte klus, niet een afwerking.

Zes manieren om de buitenkant af te werken

Die laatste regel wordt onderschat. Een waterslag met te weinig overstek stuurt regenwater precies langs de gevel omlaag, en dat ziet u binnen een paar jaar terug als vuile strepen en groene aanslag. Is uw bestaande dorpel al verweerd, dan is de kozijnvervanging het moment om die mee te nemen: zie raamdorpel vervangen.

De volgorde waarin het werk gaat

Veel gedoe ontstaat niet door het kozijn, maar door de volgorde. Deze aanpak werkt in de praktijk het rustigst.

1. Oud kozijn eruit, stelruimte schoonmaken en losse stenen of voegen wegnemen.
2. Nieuw kozijn stellen, uitlijnen en mechanisch bevestigen.
3. Compriband aanbrengen en de holte vullen waar dat nodig is.
4. Metselwerk en voegwerk herstellen, of het afdekprofiel monteren.
5. Waterslag of dorpel plaatsen en controleren of het water er echt vanaf loopt.
6. Pas als laatste kitwerk, en alleen daar waar het hoort.

Kitwerk hoort achteraan omdat kit slecht hecht op stoffige of net herstelde ondergrond, en omdat een verse voeg tijd nodig heeft. Welke kit waar hoort en wat dat kost, leest u in kozijnen afkitten.

Wat kost het buiten afwerken?

De afwerking zit lang niet altijd in de kozijnprijs. Vraag daarom expliciet in de offerte wie het herstel van metselwerk, voegwerk en dagkanten doet, want dat is het bedrag dat achteraf het vaakst voor discussie zorgt.

Dit zijn indicaties uit externe prijsbronnen, geen offerte. Wat u werkelijk betaalt, hangt af van de staat van de gevel, de bereikbaarheid en het aantal meters. Een richtprijs voor de kozijnen zelf rekent u uit in de configurator; het exacte bedrag volgt uit de offerte die u van ons krijgt.

Drie fouten die u later terugziet

Rondom dichtkitten. De meest gemaakte fout, en meestal goed bedoeld. Onderaan moet het open blijven, anders sluit u vocht op tegen het kozijn.

Purschuim laten zitten als eindafwerking. Het ziet er na een half jaar zon al uit als afbladderend schuim, en het houdt geen water tegen. Het hoort weggesneden en afgedekt te worden.

De verkeerde kit. Een sanitairkit of een goedkope acrylkit houdt buiten geen twee seizoenen. Buiten hoort een UV-bestendige, elastische gevelkit, aangebracht op rugvulling zodat de voeg kan bewegen en niet aan drie kanten vastzit.

Ventilatie niet vergeten

Een nieuw kozijn sluit veel beter dan het oude. Dat is precies de bedoeling, maar het betekent ook dat de natuurlijke tocht die uw huis vroeger ventileerde, verdwijnt. Zonder vervangende toevoer krijgt u vocht en beslagen ruiten in plaats van tocht. Neem daarom bij de afwerking meteen mee waar de verse lucht vandaan komt, bijvoorbeeld met een rooster in het bovenlicht. Zie ventilatierooster in kozijnen en, als u nu al condens ziet, condensvorming op kozijnen.

Welke afwerking past bij uw geveltype

Hoe u een kozijn buiten afwerkt, hangt vooral af van de gevel waar het in zit. Dezelfde compriband, een heel ander eindbeeld. Vier situaties komen in Nederlandse woningen het vaakst voor.

Schoon metselwerk. De gewone rijtjeswoning met zichtbare baksteen. Hier is de afwerking vooral herstel: losse stenen terugzetten, het voegwerk bijwerken en de stelruimte met compriband dichten. Een afdekprofiel is hier meestal geen goed idee, want dat legt een strakke lijn over een gevel die die lijn nergens anders heeft. Vraag de voeger wel om de kleur en de hardheid van de nieuwe mortel af te stemmen op de oude, anders ziet u de reparatie jaren later nog staan.

Een gestucte of geschilderde gevel. Stuc en kunststof werken niet met elkaar mee. Het profiel zet uit in de zon, de stuclaag niet, en precies op die overgang scheurt het. Daarom hoort daar een profiel tussen: een stucstop, ook wel stucaanslagprofiel genoemd. Dat wordt in de stuclaag meegenomen en sluit met een rubberlip tegen het kozijn aan. De stuc eindigt dan tegen het profiel en niet tegen het kunststof, en de naad blijft heel als het kozijn beweegt. Wordt de dagkant meegestuct, kies dan een dampopen stucsysteem, anders sluit u vocht op tegen het kozijn.

Houten gevelbekleding of potdekselwerk. Hout werkt met het weer mee en laat dus altijd wat beweging zien. Een aanslag- of afdekprofiel in de kleur van het kozijn vangt die beweging op en dekt de naad af. Bestel dat profiel meteen bij de kozijnen mee, in dezelfde kleur en folie. Achteraf een profiel in wit kopen bij een antraciet kozijn is het soort verschil dat u daarna altijd blijft zien.

Een dagkant die dieper ligt dan het kozijn. Bij een terugliggend kozijn is de dagkant een zichtbaar vlak, zo breed als de muur op die plek dik is. Dat vlak kan gestuct worden, bekleed met een kunststof dagkantprofiel, of gewoon in het zicht blijven als het metselwerk netjes is. Alle drie kan, maar kies het vóór de montage: de bevestiging van een dagkantprofiel wil je niet achteraf nog bedenken.

Let op het woord dat u gebruikt richting de vakman. Aan de buitenkant heet dit afdekken of profileren. Aan de binnenkant heet vrijwel hetzelfde werk aftimmeren, en daar horen andere materialen en andere eisen bij. Wat er binnen gebeurt, staat in kunststof kozijnen afwerken aan de binnenkant.

Buiten afwerken in het najaar: kijk eerst op de thermometer

Wie in september of oktober kozijnen laat plaatsen, krijgt met kou te maken voordat de afwerking klaar is. Dat is geen reden om te wachten, maar het verandert wel wat er die dag kan.

Fabrikant illbruck geeft per product een verwerkingsbereik op. Kit mag worden aangebracht tussen +5 en +40 graden. Voegenbanden zoals compriband hebben een bereik van 0 tot +30 graden, en de fabrikant noemt geïmpregneerde schuimbanden juist geschikt voor kouder weer, omdat de band dan langzamer uitzet en de verwerker meer tijd heeft om hem goed te plaatsen. Sommige PU-schuimen kunnen tot min tien graden worden verwerkt, mits de bus zelf boven de vijf graden blijft (bron: illbruck).

De praktische volgorde in het najaar is dus: de band en het schuim kunnen bijna altijd door, het kitwerk is het onderdeel dat wacht op een droge dag boven de vijf graden. Dat is meteen een reden waarom kitwerk achteraan in de planning hoort en niet halverwege.

Twee dingen waar u in dit seizoen extra op let. Een natte ondergrond hecht niet: kit op klam metselwerk laat binnen een jaar los. En vorst in een verse voegmortel is funest, want het water in de mortel zet uit en de voeg wordt poederig. Een vakman plant dat werk daarom liever in een droge week dan op een vaste datum.

Wat u één keer per jaar even nakijkt

De buitenafwerking is geen onderdeel dat u installeert en vergeet. Een rondje langs de gevel, bijvoorbeeld in het voorjaar, kost een kwartier en voorkomt het grootste deel van de schade.

Kijk naar de kitvoegen boven en langs de stijlen: zit er een scheurtje in, laat de voeg aan één kant los, of is hij hard en bros geworden? Dan is hij op. Kijk of de onderzijde nog open is. Het gebeurt regelmatig dat een schilder of een volgende klusser die opening netjes dichtsmeert omdat het slordig oogt, en dan begint het vocht opnieuw. Kijk onder de waterslag of de druiprand schoon is; een dorpel vol mos stuurt het water langs de gevel omlaag in plaats van eraf. En kijk naar de gevel onder het kozijn: groene aanslag of een donkere streep is bijna altijd water dat de verkeerde kant op loopt.

Ziet u een van die dingen, dan is het meestal kleine reparatie en geen nieuwe kozijnen. Twijfelt u of het aan de afwerking ligt of aan het kozijn zelf, lees dan kozijnen renoveren of vervangen.

Kort samengevat

Buiten waterkerend en dampopen, binnen luchtdicht. Compriband voor de naad, gevelkit alleen waar hij hoort en nooit rondom, purschuim als vulling en niet als afwerking, en onderaan altijd ruimte om water weg te laten lopen. Herstel van metselwerk en dagkanten hoort in de offerte te staan, niet in de verrassing achteraf.

Wilt u weten wat nieuwe kozijnen bij u kosten, dan rekent u dat uit in de configurator. Bent u eruit, dan kunt u daarna gratis en vrijblijvend uw offerte laten opstellen; wij vragen de prijs op en sturen u de offerte zelf toe. Kiest u daar voor montage, dan geeft u bij de afwerking meteen aan of het aftimmeren en afkitten van de naad erbij hoort. Hoe de hele route van plan tot plaatsing eruitziet, staat op kozijnen vervangen, en over het materiaal zelf leest u meer op kunststof kozijnen. Wij bemiddelen onder meer in Benthuizen en Kwintsheul en verder in heel Nederland.